تبليغاتX
شهر خرد
شرح ، تقریر و نقد آرای روشنفکران دینی

_ عاطفه گرایی (sentimentalism ) بدین معناست که ما داوری و ارزیابی اخلاقی رفتارهای انسان را با این ملاک انجام دهیم که آیا آن رفتارها باعث کاهش درد و رنج دیگر انسانها می شود یا خیر.

2_ گاهی پیش می آید که برای مبتلا نشدن به رنجی بزرگ در آینده، چاره ای جز تحمیل مقدار اندکی از رنج در زمان حال نیست. بنابراین درست این است که بگوییم به گونه ای رفتار کنیم که "روی هم رفته" از درد و رنج آدمیان بکاهد نه اینکه از درد و رنجهای فعلی شان کاسته شود.

اما در تفکر مدرن، این قید را نمی پذیرند و عاطفه گرایی را چنان تبیین می کنند که گویا آدمیان هرچه را می خواهند، واقعاً هم باید بخواهند و هرچه را نمی خواهند واقعاً هم نباید بخواهند؛ یعنی وضعیت روان شناختی فعلی آدمیان و گرایشهای و تنفرهای کنونی شان مطلوب و پذیرفتنی است و باید به همین وضعیت بها داد.

3_ اینکه ما در اندیشه کاستن درد و رنج آدمیان باشیم و ملاک فعل اخلاقی هم همین باشد که طوری زندگی کنیم که از درد و رنج دیگران بکاهیم یا دست کم آنها را افزایش ندهیم، امر نیکو و مطلوبی است به شرطی که سه نکته لحاظ شود:

1)      گمان نکنیم که هر چیزی که در همین وضعیت باعث درد و ریج آدمیان می شود نباید باشد و تمام درد و رنجهای "فعلی" باید رفع شوند.

2)      درد و رنجهایی که آدمیان می برند، همه اش علت بیرونی ندارند؛ بسیاری از درد و رنجها علتش در درون انسانهاست و اصطلاحاً منشأ subjective دارند نه objective. بنابراین برای رفع چنین درد و رنجهایی لازم است تحولی درونی و "انفسی" نیز در آدمیان پدید آید.

3)      به قول نیچه، هر کسی چرایی زندگی را بداند، چگونگی زندگی برایش  قابل تحمل است. به عبارت دیگر،  هر کاری را که من بدانم برای چه انجامش می دهم، همه درد ورنجهایی که حین این کار به من می رسد، برایم قابل تحمل است.

4_ تفکر مدرنیزم، چون در مسئله عاطفه گرایی قیدها و ملاحظات فوق را نمی پذیرد، به رغم اینکه مدعی است برای کاهش درد و رنج بشر آمده است، درد و رنج بشر را افزایش می دهد. برای رفع این تناقض و بن بست، باید ضمن حفظ و دفاع از برخی مؤلفه های مدرنیزم، در برخی از مؤلفه های دیگر این تفکر تجدید نظر کرد و مؤلفه های دیگری را که رافع این تناقض و برآورنده هدف مدرنیسم باشند به جای آنها نشاند. این پروژه همان چیزی است که من از آن تعبیر به "جمع عقلانیت و معنویت" می کنم.

 


+ نوشته شده در  یکشنبه 19 شهریور1385ساعت 12:1  توسط مسعود رهبری  |